Zachowek po rodzicach odgrywa istotną rolę w polskim prawie spadkowym, lecz nie zawsze każdy ma do niego prawo. Istnieją bowiem sytuacje, gdy prawo do zachowku jest wykluczone[1]. Przykładowo, osoba może zostać wydziedziczona, uznana za niegodną dziedziczenia lub zrzec się dziedziczenia. Ważne jest, aby znać okoliczności, które mogą prowadzić do utraty tego prawa oraz zrozumieć ich prawne konsekwencje.
Sytuacje, w których zachowek nie przysługuje
Zachowek to minimalna część spadku, która należy się najbliższym krewnym zmarłego, ale nie zawsze jest on zagwarantowany. Istnieją sytuacje, gdy prawo do zachowku nie przysługuje.
- osoby wydziedziczone przez spadkodawcę w testamencie tracą to prawo,
- wydziedziczenie musi być wyraźnie określone i prawnie uzasadnione,
- osoby uznane za niegodne dziedziczenia, które zaszkodziły spadkodawcy, również tracą prawo do zachowku,
- osoby, które formalnie zrzekły się tego prawa, na przykład poprzez akt notarialny, nie mają później możliwości ubiegania się o zachowek.
Separacja i rozwód także mają wpływ na prawo do zachowku[3]. Małżonek będący w separacji bądź rozwiedziony, jeśli sąd wydał prawomocne postanowienie, nie ma prawa do zachowku[3]. Ponadto, rodzeństwo spadkodawcy oraz osoby spoza najbliższej rodziny, takie jak teściowie czy synowe, również są wyłączone z tego prawa.
Wydziedziczenie i jego wpływ na prawo do zachowku
Wydziedziczenie ma bezpośredni wpływ na prawo do zachowku[4]. Osoby, które zostały nim objęte w testamencie, tracą możliwość uzyskania tej części spadku. Aby było skuteczne, musi być jasno określone w testamencie wraz z uzasadnieniem[4].
Przykładowo, przyczyną może być:
- działanie wbrew woli spadkodawcy,
- popełnienie przestępstwa wobec niego,
- zaniedbywanie obowiązków rodzinnych.
Co istotne, wydziedziczenie nie dotyczy dzieci osoby wydziedziczonej, co oznacza, że mogą one ubiegać się o zachowek, jeśli nie otrzymały nic ze spadku. Ponadto, jeśli spadkodawca przebaczył osobie, którą planował wydziedziczyć, wydziedziczenie nie jest skuteczne.
Niegodność dziedziczenia jako przyczyna utraty zachowku
Niegodność dziedziczenia jest jedną z przyczyn utraty prawa do zachowku. W Kodeksie cywilnym znajdziemy przypadki, w których sąd może uznać spadkobiercę za niegodnego. Taka osoba zostaje pozbawiona zarówno spadku, jak i zachowku. Do stwierdzenia niegodności dochodzi w sytuacjach, gdy spadkobierca dopuścił się poważnego przestępstwa wobec spadkodawcy, nakłaniał go do zmiany testamentu za pomocą podstępu lub gróźb, bądź zniszczył lub sfałszował dokument.
Sąd ma możliwość uznania niegodności na podstawie dowodów, które wskazują na poważne naruszenia norm moralnych i prawnych[5]. Osoby, które działając na szkodę spadkodawcy zostają uznane za niegodne, automatycznie tracą prawo do zachowku[5].
Zrzeczenie się dziedziczenia a utrata prawa do zachowku
Zrzeczenie się dziedziczenia to istotny krok, który skutkuje utratą prawa do zachowku. Osoby decydujące się na taki krok tracą możliwość dziedziczenia ustawowego i nie mają prawa do otrzymania zachowku[6]. Kluczowym elementem jest zawarcie umowy z przyszłym spadkodawcą w formie aktu notarialnego. Tego rodzaju umowa jest specyficzna, ponieważ dotyczy spadku po osobie żyjącej i rozciąga się również na potomków osoby zrzekającej się, o ile nie ustalono inaczej.
Skutki zrzeczenia się dziedziczenia mają charakter trwały, chyba że zostanie zawarta umowa odwołująca to zrzeczenie, także w formie notarialnej. Istotne jest, aby umowa o zrzeczeniu spełniała wszystkie formalne wymogi, ponieważ jej nieważność może prowadzić do niepożądanych konsekwencji prawnych[7]. W efekcie zrzekający się wraz z potomkami tracą prawo do zachowku, co oznacza brak możliwości roszczenia o minimalną część spadku.
Źródła:
- [1] https://zachowek.biz.pl/kiedy-nie-nalezy-sie-zachowek/
- [2] https://actavera.eu/blog/kiedy-zachowek-sie-nie-nalezy-5-najczestszych-przypadkow/
- [3] https://lm-kancelaria.pl/blog/kto-moze-zadac-zaplaty-zachowku-a-komu-zachowek-nie-przysluguje/
- [4] https://slupinska.eu/blog/zachowek-po-mamie-i-zachowek-po-ojcu/
- [5] https://adamzaleski.pl/zachowek-po-rodzicach-komu-sie-nalezy/
- [6] https://haberihaber.pl/zachowek-wszystko-co-musisz-wiedziec,45,pl
- [7] https://biznes.interia.pl/finanse/news-kiedy-nie-nalezy-sie-zachowek,nId,7094790
Redakcja PrawnicyRazem.pl to zespół ekspertów, którzy z pasją śledzą zmiany w świecie prawa i dzielą się rzetelną wiedzą. Tworzymy merytoryczne treści, które pomagają prawnikom rozwijać się zawodowo i poszerzać horyzonty. Dołącz do naszej społeczności i bądź na bieżąco z najważniejszymi prawniczymi tematami!
