Darowizny oraz zachowki odgrywają istotną rolę w prawie spadkowym, wpływając na sposób podziału majątku po osobie zmarłej. W niniejszym artykule przyjrzymy się, w jaki sposób darowizny oddziałują na wartość zachowku. Dowiesz się również, komu przysługuje prawo do zachowku oraz jak się go wylicza. Poruszymy także temat przedawnienia roszczeń związanych z zachowkiem. Dzięki temu zrozumiesz, jakie uprawnienia przysługują bliskim zmarłego oraz jakie terminy są istotne przy dochodzeniu swoich praw.
Co to jest darowizna i jak wpływa na zachowek?
Darowizna to umowa, na mocy której jedna osoba przekazuje drugiej przedmiot lub pieniądze, nie oczekując niczego w zamian. Jest to istotne przy rozważaniu kwestii zachowku, ponieważ wpływa na jego wysokość. Darowizny przekazane spadkobiercom zawsze są brane pod uwagę przy obliczaniu zachowku, bez względu na czas ich dokonania[1]. Natomiast darowizny dla osób spoza kręgu spadkobierców nie są uwzględniane, jeśli miały miejsce przynajmniej 10 lat przed otwarciem spadku.
Kiedy darowizna trafia do spadkobiercy, może to mieć wpływ na prawo do zachowku innych uczestników dziedziczenia. Uwzględnienie takich darowizn oznacza, że obdarowany spadkobierca może być zobligowany do uzupełnienia zachowku, w oparciu o korzyści, jakie uzyskał. Co więcej, roszczenia związane z zachowkiem przedawniają się po upływie pięciu lat od momentu otwarcia spadku. To wskazuje na ograniczony czas, w którym można dochodzić swoich praw.
Wpływ darowizny na wysokość zachowku
Darowizny znacząco wpływają na obliczanie zachowku. Według artykułu 993 Kodeksu cywilnego są one włączane do podstawy, na której opiera się wyliczenie. W przypadku darowizn na rzecz spadkobierców zawsze uwzględnia się je przy ustalaniu zachowku, bez względu na moment ich przekazania. Oznacza to, że osoba obdarowana może być zobowiązana do wyrównania brakującej części zachowku na rzecz innych uprawnionych, gdy wartość darowizny przewyższa jej udział w spadku.
Z kolei darowizny dokonane na rzecz osób spoza kręgu spadkobierców są pomijane przy obliczaniu zachowku, o ile od ich przekazania do otwarcia spadku upłynęło minimum 10 lat. W takich przypadkach nie mają one wpływu na wysokość zachowku, co jest istotne dla obdarowanych, którzy nie są spadkobiercami.
Dodatkowo, warto wspomnieć, że sąd ma możliwość zmniejszenia wysokości zachowku, jeśli osoba zobowiązana znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Takie przepisy zapewniają pewną elastyczność w ustalaniu obowiązków finansowych wynikających z zachowku, co może wpłynąć na ostateczną kwotę, jaką osoba obdarowana będzie musiała uiścić.
Kto jest uprawniony do zachowku i jakie są zasady jego obliczania?
Zachowek to instytucja prawna, która ma na celu ochronę bliskich krewnych zmarłego przed ich pominięciem w procesie dziedziczenia. Na mocy artykułu 991 Kodeksu cywilnego, prawo do zachowku przysługuje dzieciom, wnukom, małżonkowi oraz rodzicom zmarłego, pod warunkiem że dziedziczyliby oni zgodnie z ustawą.
Podstawą obliczenia zachowku jest tzw. substrat zachowku, który obejmuje wartość schedy spadkowej oraz darowizny dokonane przez zmarłego. Wartość tych darowizn jest dodawana do masy spadkowej, co ma wpływ na wysokość zachowku. Szczególnie istotne jest to w sytuacjach, gdy darowizny zostały przekazane osobom uprawnionym do zachowku. Mogą one być zobligowane do wyrównania zachowku innym spadkobiercom, jeśli ich darowizny przewyższają przyznany udział w spadku.
Przy określaniu wysokości zachowku nie uwzględnia się darowizn dla osób spoza kręgu spadkobierców, o ile zostały one dokonane co najmniej 10 lat przed śmiercią spadkodawcy. W związku z tym osoby obdarowane, które nie są spadkobiercami, nie muszą martwić się o zwrot wartości darowizn sprzed tego okresu. Zachowek traktowany jest jako roszczenie majątkowe i przedawnia się po upływie 5 lat od otwarcia spadku[4].
Obliczanie zachowku i doliczanie darowizn do substratu zachowku
Obliczanie zachowku z uwzględnieniem darowizn reguluje artykuł 993 Kodeksu cywilnego. Substrat zachowku obejmuje zarówno wartość schedy spadkowej, jak i przekazane darowizny. Darowizny dla spadkobierców zawsze dodawane są do masy spadkowej, co może prowadzić do sytuacji, w której obdarowany będzie musiał uzupełnić zachowek[5]. Natomiast darowizny przekazane osobom spoza kręgu spadkobierców, dokonane co najmniej dekadę przed śmiercią spadkodawcy, nie są wliczane do substratu zachowku. Oznacza to, że takie osoby nie są zobowiązane do zwrotu wartości otrzymanych darowizn. Podstawą do obliczenia roszczenia o zachowek jest substrat zachowku, a roszczenie to przedawnia się po pięciu latach od momentu otwarcia spadku.
Przedawnienie roszczeń o zachowek i termin przedawnienia
Roszczenie o zachowek ulega przedawnieniu po upływie pięciu lat od momentu otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że osoby uprawnione muszą zgłosić swoje roszczenia w określonym czasie. Nawet w sytuacji, gdy cały majątek został przekazany w formie darowizn, termin ten pozostaje niezmienny. Darowizny mają wpływ na przedawnienie, ponieważ osoba, która je otrzymała i jest zobowiązana do uzupełnienia zachowku, także podlega pięcioletniemu terminowi.
Warto jednak pamiętać, że przedawnienie roszczeń o zachowek różni się od 10-letniego okresu, po którym darowizny dla osób spoza kręgu spadkobierców nie są brane pod uwagę przy obliczaniu zachowku.
Na przykład, jeśli darowizna miała miejsce ponad dekadę temu, roszczenie o zachowek może być nadal ważne, o ile od ogłoszenia testamentu nie minęło pięć lat. Co więcej, w pewnych okolicznościach sąd może pominąć przedawnienie, jeśli doszło do nadużycia prawa.
Dla osób uprawnionych kluczowe jest zgłoszenie roszczenia w ciągu pięciu lat od otwarcia spadku. Po upływie tego okresu prawo do zachowku przestaje obowiązywać.
Przedawnienie zachowku od darowizny po 10 latach
Zachowek związany z darowizną przedawnia się po upływie 10 lat, jeśli darowizna została przekazana co najmniej dekadę przed otwarciem spadku. W takiej sytuacji darowizna nie wpływa na wysokość zachowku i obdarowany nie musi go uzupełniać. Należy jednak pamiętać, że zasada ta dotyczy wyłącznie osób, które nie są spadkobiercami. Dla spadkobierców darowizny zawsze mają znaczenie, niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane. Warto również mieć na uwadze, że roszczenie o zachowek nie ulega przedawnieniu, jeśli od momentu ogłoszenia testamentu nie upłynęło jeszcze 5 lat.
Źródła:
- [1] https://mikroporady.pl/slownik-pojec/zachowek
- [2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Zachowek
- [3] https://www.edukacjaprawnicza.pl/zachowek-prawo-w-pigulce/
- [4] https://rankomat.pl/zycie/co-to-jest-zachowek
- [5] https://edukacja-prawna.info.pl/wp-content/uploads/2022/01/zachowek-cz.-1-i-2_p.-gorzowski.pdf
- [6] https://www.infor.pl/prawo/encyklopedia-prawa/z/272070,Zachowek.html
Redakcja PrawnicyRazem.pl to zespół ekspertów, którzy z pasją śledzą zmiany w świecie prawa i dzielą się rzetelną wiedzą. Tworzymy merytoryczne treści, które pomagają prawnikom rozwijać się zawodowo i poszerzać horyzonty. Dołącz do naszej społeczności i bądź na bieżąco z najważniejszymi prawniczymi tematami!
